Onvoldoende onderzoek naar gebruik gewasbeschermingsmiddelen, maar geen voorlopig spuitverbod

Rb. Noord-Nederland 22 oktober 2026, LS&R 2502; ECLI:NL:RBNNE:2026:4574 (Handhavingsverzoek gewasbeschermingsmiddelen Nieuw-Roden). De voorzieningenrechter oordeelt dat het college van burgemeester en wethouders van Noordenveld onvoldoende heeft onderzocht of het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op verschillende landbouwpercelen in Nieuw-Roden in strijd is met de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Een verzoekster had het college verzocht handhavend op te treden tegen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij de teelt van onder meer lelies, maïs, gras en graan. Nadat het college dit verzoek had afgewezen, maakte verzoekster bezwaar en vroeg zij de voorzieningenrechter het besluit te schorsen en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op de betrokken percelen tijdelijk stil te leggen. Volgens verzoekster levert het enkele gebruik van deze middelen al een overtreding van de specifieke zorgplicht op, ook wanneer aan de overige voorschriften van het Bal wordt voldaan. De voorzieningenrechter volgt dit standpunt niet. Het telen van gewassen in de openlucht is op grond van artikel 3.208 Bal aangewezen als milieubelastende activiteit, waarop de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 Bal van toepassing is naast de overige regels voor deze activiteit. Voor directe handhaving van deze zorgplicht moet echter sprake zijn van een evidente overtreding, waarbij het handelen of nalaten van degene die de activiteit verricht onmiskenbaar in strijd is met hetgeen de zorgplicht in het concrete geval verlangt. Met het oog op het rechtszekerheidsbeginsel moet redelijkerwijs voorzienbaar zijn welke verplichtingen uit die zorgplicht voortvloeien. De voorzieningenrechter ziet in de totstandkomingsgeschiedenis van de Omgevingswet en het Bal geen aanknopingspunten om de specifieke zorgplicht voor directe handhaving aan de hand van het voorzorgsbeginsel uit te leggen. Het enkele gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vormt daarom niet zonder meer een overtreding van artikel 2.11 Bal.

De voorzieningenrechter oordeelt vervolgens dat het college onvoldoende zorgvuldig heeft onderzocht of de feitelijke toepassing van gewasbeschermingsmiddelen op de betrokken percelen een evidente overtreding van de specifieke zorgplicht oplevert. Hoewel uit de beschikbare toezichtsgegevens naar voren komt dat toegelaten middelen in toegestane doseringen en met toegestane frequenties werden gebruikt, heeft het college onvoldoende inzichtelijk gemaakt in welke mate, met welke frequentie en spuitsnelheid en in welke combinaties de middelen per perceel werden toegepast. Ook is niet onderzocht wat de afstand is tot nabijgelegen kwetsbare objecten en zijn de mogelijke cumulatieve effecten van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op dicht bij elkaar gelegen percelen onvoldoende in kaart gebracht. Bovendien ontbrak een voor partijen kenbare rapportage van een gemeentelijke controle op 11 juni 2026. Het college heeft hierdoor onvoldoende kennis vergaard om te kunnen beoordelen of sprake is van een overtreding van artikel 2.11 Bal, zodat het besluit in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel tot stand is gekomen. Dit onderzoeksgebrek leidt echter niet tot toewijzing van het verzoek om voorlopige voorziening. De voorzieningenrechter acht het mogelijk dat het college het gebrek tijdens de bezwaarprocedure herstelt. Bij de belangenafweging houdt zij daarnaast rekening met de ingrijpende gevolgen die een tijdelijk verbod op het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen voor de betrokken telers zou hebben. Ook bestaat volgens de voorzieningenrechter geen grond om een dergelijk verbod te baseren op het voorzorgsbeginsel. Het verzoek om voorlopige voorziening wordt daarom afgewezen. Daarmee wordt het handhavingsbesluit niet geschorst en blijft de inhoudelijke beoordeling van het bezwaar nog open.

12.2. De voorzieningenrechter stelt vast dat toezichthouder Oosterloo op 19 mei 2026 een vrije veldcontrole op de percelen van de derde-belanghebbenden heeft uitgevoerd. In de rapportage van 19 mei 2026 heeft de toezichthouder naar aanleiding van de controle vermeld dat de bedoeling van de controle is geweest om gegevens op te vragen van de eigenaren van de kadastrale percelen, zoals genoemd in het handhavingsverzoek. De voorzieningenrechter stelt verder vast dat uit het advies van 29 juni 2026 van de Regionale Uitvoeringsdienst Drenthe (RUD) blijkt dat toezichthouder R. Dol van de RUD informatie heeft verkregen over de soort teelt die plaatsvindt op de diverse percelen, welke gewasbeschermingsmiddelen zijn gebruikt bij de teelt en in welke dosering (gewasbeschermingsmiddelenmonitor). Verder blijkt uit dit advies dat de toezichthouder op 24 juni 2026 met betrekking tot alle percelen een overzicht heeft opgevraagd van de benodigde gegevens bij de diverse eigenaren/telers over het jaar 2026. Bij één van de telers heeft de toezichthouder een onaangekondigd bezoek op de bedrijfslocatie gebracht. Daarbij heeft de toezichthouder geconstateerd dat de gebruikte gewasbeschermingsmiddelen op de betreffende percelen zijn toegestaan, gebruikt worden in een toegestane dosering en met een toegestane frequentie. Naar aanleiding van de toegezonden gegevens door de overige eigenaren/telers concludeert de toezichthouder dat de gebruikte gewasbeschermingsmiddelen op de overige percelen zijn toegestaan, gebruikt in een toegestane dosering en met een toegestane frequentie. Daarnaast is in dit advies aangegeven dat op 11 juni 2026 twee toezichthouders van de gemeente Noordenveld ter plaatse zijn geweest bij de percelen aan de Veldweg in Nieuw-Roden. De percelen werden op dat moment bespoten, maar er zijn daarbij door de toezichthouders geen overtredingen geconstateerd.

12.3. De voorzieningenrechter is – met verzoekster - van oordeel dat het college onvoldoende heeft onderzocht of sprake is van een overtreding van artikel 2.11 van het Bal. De voorzieningenrechter overweegt dat het college met het bestreden besluit en de onderliggende gedingstukken niet inzichtelijk heeft gemaakt in welke mate en met welke frequentie de telers op de genoemde percelen gewasbeschermingsmiddelen spuiten, met welke spuitsnelheid wordt gespoten en met welke combinatie van gewasbeschermingsmiddelen per perceel is gespoten. Ook is niet onderzocht wat de afstand van die percelen tot de dichtstbij gelegen kwetsbare objecten is. Daarnaast is door het college niet inzichtelijk gemaakt of en wat het effect is van de cumulatie van gewasbeschermingsmiddelen van dicht bij elkaar gelegen percelen waarop gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt bij (sier)teelt in de open lucht. Naar het oordeel van de voorzieningenrechter had het college deze gegevens in de eerste plaats bij de telers kunnen opvragen. Weliswaar heeft de gemachtigde van het college ter zitting aangegeven dat toezichthouders de spuitmonitoringsgegevens van de telers hebben ingezien, maar de bevindingen van de toezichthouders zijn naar het oordeel van de voorzieningenrechter slechts gedeeltelijk inzichtelijk gemaakt. Hierbij neemt de voorzieningenrechter in aanmerking dat van de gestelde controle door gemeentelijke toezichthouders op 11 juni 2026 geen voor de voorzieningenrechter en andere partijen kenbare rapportage voorhanden is. Daarom zijn de bevindingen van de gemeentelijke toezichthouders tijdens die controle niet kenbaar en niet inzichtelijk gemaakt. Gelet hierop kan aan die (niet kenbare) bevindingen niet de waarde worden toegekend die het college eraan gehecht wenst te zien.

12.4. Door het nalaten van nader onderzoek, gericht op het feitelijk gebruik van gewasbeschermingsmiddelen per genoemd perceel door de telers, heeft het college naar het oordeel van de voorzieningenrechter in dit geval niet kunnen vaststellen of er sprake is van een overtreding van de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Bal. Het college heeft onvoldoende kennis vergaard om dat te kunnen beoordelen. Dit brengt met zich dat het bestreden besluit in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel tot stand is gekomen.