Gewasbeschermingsmiddelen  

Rb. Noord-Nederland 22 oktober 2026, LS&R 2502; ECLI:NL:RBNNE:2026:4574 (Handhavingsverzoek gewasbeschermingsmiddelen Nieuw-Roden). De voorzieningenrechter oordeelt dat het college van burgemeester en wethouders van Noordenveld onvoldoende heeft onderzocht of het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op verschillende landbouwpercelen in Nieuw-Roden in strijd is met de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Een verzoekster had het college verzocht handhavend op te treden tegen het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen bij de teelt van onder meer lelies, maïs, gras en graan. Nadat het college dit verzoek had afgewezen, maakte verzoekster bezwaar en vroeg zij de voorzieningenrechter het besluit te schorsen en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op de betrokken percelen tijdelijk stil te leggen. Volgens verzoekster levert het enkele gebruik van deze middelen al een overtreding van de specifieke zorgplicht op, ook wanneer aan de overige voorschriften van het Bal wordt voldaan. De voorzieningenrechter volgt dit standpunt niet. Het telen van gewassen in de openlucht is op grond van artikel 3.208 Bal aangewezen als milieubelastende activiteit, waarop de specifieke zorgplicht van artikel 2.11 Bal van toepassing is naast de overige regels voor deze activiteit. Voor directe handhaving van deze zorgplicht moet echter sprake zijn van een evidente overtreding, waarbij het handelen of nalaten van degene die de activiteit verricht onmiskenbaar in strijd is met hetgeen de zorgplicht in het concrete geval verlangt. Met het oog op het rechtszekerheidsbeginsel moet redelijkerwijs voorzienbaar zijn welke verplichtingen uit die zorgplicht voortvloeien. De voorzieningenrechter ziet in de totstandkomingsgeschiedenis van de Omgevingswet en het Bal geen aanknopingspunten om de specifieke zorgplicht voor directe handhaving aan de hand van het voorzorgsbeginsel uit te leggen. Het enkele gebruik van gewasbeschermingsmiddelen vormt daarom niet zonder meer een overtreding van artikel 2.11 Bal.

Hof Amsterdam 29 september 2026, LS&R 2500; ECLI:NL:GHAMS:2026:2778 ([appellanten] en [geïntimeerde]). Het hof oordeelt dat onvoldoende is bewezen dat een agrarisch bedrijf aansprakelijk is voor gewasschade die volgens een naastgelegen sierteler is ontstaan door het overwaaien van herbiciden. Op 20 mei 2021 werden op een perceel met suikerbieten herbiciden toegepast. De eigenaar van het aangrenzende perceel stelde dat de middelen door de wind op zijn gewassen terecht waren gekomen, waardoor schade aan zijn Penstemon was ontstaan. Hij vorderde op grond van artikel 6:175 BW (aansprakelijkheid voor gevaarlijke stoffen) en artikel 6:162 BW (onrechtmatige daad) een schadevergoeding van € 40.806,87. De Rechtbank Noord-Holland wees deze vordering toe, waarna het agrarische bedrijf en de overige aangesproken partijen hoger beroep instelden. Het hof stelt voorop dat artikel 6:175 BW een risicoaansprakelijkheid bevat voor de verwezenlijking van een bijzonder gevaar van ernstige aard dat aan een gevaarlijke stof is verbonden, waarbij artikel 6:178, aanhef en onder f, BW een uitzondering bevat voor bepaalde vormen van hinder en verontreiniging. Voor aansprakelijkheid uit onrechtmatige daad moet vaststaan dat de schade is veroorzaakt door een toerekenbare onrechtmatige gedraging. Daarbij geldt op grond van artikel 2a van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden een zorgvuldigheidsplicht bij het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen. In een tussenarrest van 29 oktober 2024 had het hof geoordeeld dat de gestelde aansprakelijkheid vooralsnog onvoldoende was onderbouwd en de sierteler toegelaten tot het bewijs dat de bespuitingen tot ongeveer 9.25 uur waren voortgezet, terwijl de windrichting en windsnelheid zodanig waren dat de herbiciden op zijn perceel terechtkwamen en gewasschade veroorzaakten. Na getuigenverhoren concludeert het hof dat dit bewijs niet is geleverd. Uit het spuitregistratiesysteem, een verklaring van certificeringsinstantie KIWA en getuigenverklaringen volgt dat de werkzaamheden al om 8.15 uur waren afgerond. De verklaringen van de sierteler en een andere getuige zijn onvoldoende om van een later tijdstip uit te gaan. Ook de door de sierteler gemaakte agendanotitie levert geen zelfstandig aanvullend bewijs op.

Hof Arnhem-Leeuwarden 14 juli 2026, LS&R 2465; ECLI:NL:GHARL:2026:4550 ([appellant] tegen [geïntimeerden]). In deze zaak tussen [appellant] en [geïntimeerden] staat de vraag centraal of [geïntimeerden] zijn tekortgeschoten in de nakoming van een contractteeltovereenkomst doordat zij tulpenbollen niet of niet deugdelijk zouden hebben bespoten met een gewasbeschermingsmiddel dat Spirotetramat bevat. De tulpenbollen van het ras Yellow Flight waren na de teelt besmet geraakt met tulpengalmijt. [appellant] stelde dat dit het gevolg was van een ondeugdelijke gewasbescherming en vorderde onder meer terugbetaling van teeltkosten en vergoeding van de schade. Volgens het hof rustte op [appellant] op grond van artikel 150 Rv de bewijslast van haar stelling dat [geïntimeerden] niet of niet deugdelijk tegen tulpengalmijt hadden gespoten. Dat in onderzochte tulpenbollen geen Spirotetramat boven de detectiegrens was aangetroffen, was onvoldoende om de bewijslast om te keren. Ook het feit dat [appellant] daarmee bewijs van een negatief feit moest leveren, maakte dit niet anders.

Rb. Den Haag 22 juli 2026, LS&R 2458; ECLI:NL:RBDHA:2026:21091 (Curatoren tegen [gedaagde]). In deze zaak tussen de curatoren van Telerscoöperatie FresQ en [gedaagde], een voormalig lid van de coöperatie, staat de terugvordering van Europese landbouwsubsidies centraal. FresQ ontving als erkende producentenorganisatie subsidie voor haar operationele programma. Die erkenning werd later met terugwerkende kracht ingetrokken, omdat FresQ niet voldeed aan de Europese erkenningscriteria. RVO heeft daardoor een vordering op de failliete boedel van FresQ wegens ten onrechte ontvangen subsidies. Voor producentenorganisaties geldt onder meer dat zij daadwerkelijk de regie moeten voeren over de verkoop van de producten van hun leden. Na eerdere kritiek van de Europese Commissie had FresQ een plan opgesteld waarin de verkoopdochters meer zelfstandig zouden opereren. Ook het zogenoemde Red Star-segment, waarin [gedaagde] actief was, moest worden omgevormd van een eenmanssegment naar een meermanssegment.

Rb. Den Haag 6 augustus 2026, LS&R 2444; ECLI:NL:RBDHA:2026:22077 (LIMM tegen de Staat). LIMM B.V. wil bekers voor eenmalig gebruik verkopen die volgens haar plasticvrij zijn en daarom niet zijn voorzien van de markering uit artikel 15e Besluit beheer verpakkingen (Bbv). Zij vroeg de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vooraf duidelijkheid over de vraag of de in de bekers gebruikte lijm en inkt maken dat de bekers toch onder deze markeringsplicht vallen. De ILT liet weten geen rol te hebben bij het vooraf testen van producten op de aanwezigheid van plastic en pas na het daadwerkelijk op de markt brengen te kunnen beoordelen of de bekers terecht zonder markering worden verkocht. LIMM diende daarop een handhavingsverzoek in, maar dat werd afgewezen omdat de bekers nog niet op de markt waren aangeboden. Ook een verzoek om voorlopige voorziening bij de bestuursrechter werd afgewezen. In dit civiele kort geding vordert LIMM vervolgens dat de ILT schriftelijk en gemotiveerd kenbaar maakt of de bekers onder artikel 15e Bbv vallen. De voorzieningenrechter acht LIMM ontvankelijk en neemt spoedeisend belang aan. De civiele procedure betreft namelijk een andere rechtsvraag dan de bestuursrechtelijke procedure: niet of de staatssecretaris moest handhaven, maar of de ILT verplicht is vóór het op de markt brengen van de bekers een inhoudelijk standpunt over de markeringsplicht te geven.

Rb. Noord-Nederland 4 augustus 2026, LS&R 2445; ECLI:NL:RBNNE:2026:3255 (eisers tegen Gedeputeerde Staten van de Provincie Drenthe). Twaalf eisers verzochten Gedeputeerde Staten van Drenthe om handhavend op te treden tegen lelieteelt en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen op percelen nabij het Natura 2000-gebied Drents-Friese Wold & Leggelderveld. Volgens hen was sprake van een project dat significante gevolgen voor het Natura 2000-gebied kon hebben en waarvoor op grond van artikel 2.7 lid 2 Wnb een vergunning nodig was. Voor eisers 1 tot en met 11 staat het relativiteitsvereiste van artikel 8:69a Awb eraan in de weg dat hun beroepsgronden tot vernietiging van het besluit kunnen leiden. Hun woon-, leef- en bedrijfseconomische belangen zijn volgens de rechtbank onvoldoende verweven met de natuurbelangen die de Wnb beschermt. Voor eiseres 12, een stichting die blijkens haar doelstelling en feitelijke werkzaamheden opkomt voor natuurbelangen, geldt dat niet.

CBb 11 augustus 2026, LS&R 2443; ECLI:NL:CBB:2026:370 (PAN tegen Ctgb en Adama Registrations B.V.). Pesticide Action Network Europe (PAN) komt op tegen de toelating van het gewasbeschermingsmiddel Pitcher van Adama Registrations B.V., een schimmelbestrijder voor professioneel gebruik met de werkzame stoffen fludioxonil en folpet. Na eerdere procedures en prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie moest het Ctgb opnieuw op het bezwaar van PAN beslissen. Het Ctgb erkende daarbij dat fludioxonil hormoonontregelende eigenschappen voor de mens heeft, maar meende dat Pitcher toch kon worden toegelaten omdat die eigenschappen bij gebruik volgens de voorschriften niet tot schadelijke effecten voor de menselijke gezondheid zouden leiden. Het College volgt dat oordeel niet. Het Ctgb moest zelfstandig toetsen aan punt 3.6.5 van bijlage II bij Verordening (EG) 1107/2009. Nu fludioxonil hormoonontregelende eigenschappen heeft die schadelijk kunnen zijn voor de mens, is toelating alleen mogelijk bij verwaarloosbare blootstelling. Daarvan is bij Pitcher geen sprake, omdat het middel niet wordt gebruikt in gesloten systemen of onder andere omstandigheden die contact met mensen uitsluiten. Pitcher voldoet daarom niet aan de toelatingseis van artikel 4 lid 3 onder b van de gewasbeschermingsverordening.

CBb 11 augustus 2026, LS&R 2442; ECLI:NL:CBB:2026:367 (PAN tegen Ctgb en BASF Agricultural Solutions Netherlands B.V.). Pesticide Action Network Europe (PAN) komt op tegen de toelating van het gewasbeschermingsmiddel Dagonis van BASF, een fungicide dat de werkzame stoffen difenoconazool en fluxapyroxad bevat. Het Ctgb had Dagonis in 2019 toegelaten. Na eerdere procedures stelde het College prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie, waarna het College in januari 2025 de eerdere beslissing op bezwaar vernietigde omdat het Ctgb de door PAN ingebrachte wetenschappelijke studies over mogelijke hormoonontregelende eigenschappen van difenoconazool niet had beoordeeld. Het Ctgb nam vervolgens een nieuwe beslissing op bezwaar en handhaafde de toelating. In de onderhavige procedure oordeelt het College dat het resterende geschil beperkt is tot de vraag of de werkzame stoffen in Dagonis hormoonontregelende eigenschappen hebben die schadelijk kunnen zijn voor de mens. PAN kan de procedure daarom niet alsnog uitbreiden naar andere schadelijke effecten of naar hormoonontregelende effecten voor dieren, omdat die gronden in de eerdere bezwaar- en beroepsprocedure niet waren aangevoerd.

Rb. Oost-Brabant 8 juli 2026, LS&R 2441; ECLI:NL:RBOBR:2026:5283 ([eisers] tegen [gedaagde]). Omwonenden van een landbouwperceel waarop in 2024 lelies werden geteeld, verzetten zich tegen het gebruik van verschillende gewasbeschermingsmiddelen. Zij vorderen onder meer een verklaring voor recht dat de eigenaar van het perceel onrechtmatig jegens hen heeft gehandeld en aansprakelijk is voor hun schade, primair de vestiging van een erfdienstbaarheid waardoor gedurende twintig jaar bepaalde middelen of werkzame stoffen niet mogen worden gebruikt en subsidiair een overeenkomstig verbod. De rechtbank acht zich als burgerlijke restrechter bevoegd, omdat de bestuursrechtelijke route voor deze omwonenden geen rechtsbescherming biedt waarmee zij het gebruik van toegelaten gewasbeschermingsmiddelen in hun nabijheid kunnen laten verbieden. Het voorzorgsbeginsel van artikel 1 lid 4 Verordening (EG) 1107/2009 kan volgens de rechtbank niet als zelfstandige grondslag dienen voor de civielrechtelijke vorderingen tussen particulieren. Het beginsel kan wel als relevante omstandigheid worden betrokken bij de beoordeling of sprake is van strijd met de maatschappelijke zorgvuldigheid van artikel 6:162 BW. De rechtbank beoordeelt de zaak daarom aan de hand van gevaarzetting en de schadevoorkomingsplicht en acht, mede op basis van RIVM-onderzoek, voldoende plausibel dat blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen gezondheidsrisico’s kan meebrengen. Daarbij wijst zij specifiek op onzekerheden en hiaten in de beoordeling van neurodegeneratieve effecten en van blootstelling aan combinaties van verschillende middelen.

CBb 7 juli 2026, LS&R 2427; ECLI:NL:CBB:2026:312 (AgroFresh tegen Ctgb). AgroFresh vroeg het Ctgb om een eerste toelating voor SmartFresh InBox en om verlenging van de toelating van EthylBloc Sachet. De middelen zijn identiek, bevatten de werkzame stof 1-methylcyclopropeen (1-MCP) en zijn verpakt in zakjes die samen met fruit of siergewassen in transportdozen worden geplaatst voor behandeling na de oogst. Het Ctgb wees de aanvragen aanvankelijk af omdat onvoldoende gegevens beschikbaar waren over de dermale blootstelling van werknemers en over inhalatietoxiciteit. Bij het besluit op bezwaar stelde het Ctgb zich op het standpunt dat de aanvragen alleen al vanwege de onvoldoende informatie over dermale blootstelling terecht waren afgewezen. Ten tijde van dat besluit bepaalde Uitvoeringsverordening (EU) 2019/1085 echter ook dat uitsluitend het gebruik van 1-MCP als groeiregulator voor opslag na de oogst in een afgesloten entrepot mocht worden toegestaan. Uitvoeringsverordening (EU) 2025/881, waarbij deze beperking later werd opgeheven, trad pas na het bestreden besluit van 24 januari 2024 in werking en kon daarom niet aan de beoordeling van de rechtmatigheid van dat besluit ten grondslag worden gelegd.